Zoho Writer

Энэ бvтээгдхvvн нь Google Docs болон ThinkFree-тэй адилхан боломжуудыг агуулсан байдаг. Мeн баримтыг хувийн, дундын, нийтийн гэсэн хэлбэрээр хадгалж зохион байгуулна. Templete баримтуудыг ч vvсгэж болно. Шууд блогруугаа хадгалах боломжтой. Microsoft Word, HMTL зэрэг баримтуудыг оруулж ирэх боломжтой. Баримт боловсруулах бvх л программуудад байдаг vндсэн vйлдлvvдийг агуулсан байдаг. Гол давуу тал нь олон баримттай ажиллах vед tab-р харуулдаг байна. Нэг баримтыг олон хэрэглэгч зэрэг нээгээд хэрэглэж болох боловч vнэгvй хэрэглэж байгаа vед 10 хvртэл хэрэглэгчийг зeвшeeрдeг.

Электрон засгийн газар

Энэ нь засгийн газрын vйлчилгээг электрон хэлбэрээр иргэд тeрийн байгууллагад хvргэнэ.

Удирдах дeрвeн зарчим:
• Иргэдийн сонголтын хvрээнд vйлчилгээг бий болгох
• Засгийн газар болон тvvний vйлчилгээ илvv хялбар байх
• Нийгмийг хамруулсан байх
• Мэдээллийг сайн хэрэглэх

Зорилго, vvрэг функцууд:
• Засгийн газрын vйл ажиллагааг электрон хэлбэрээр явуулах
• Засгийн газрыг шийдвэр гаргахад шаардагдах мэдээллийг электрон хэлбэрээр хангах
Электрон засгийн газрын бvтэц зохион байгуулалт:
Vvнийг 3 хэсэгт хуваадаг.
• Засгийн газар
• Иргэд
• Бизнесийнхэн
Электрон засгийн газрыг явуулах хэлбэр:
• Засгийн газар ба иргэд
• Засгийн газар ба бизнесийнхэн
• Дотоод засгийн газарчлал
Нууцлал хамгаалалт:
• Сvлжээгээ хамгаалах
• Явуулж буй мэдээллээ хамгаалах
• Мэдээллээ баталгаажуулах
Аюулгvй байдлыг хангах:
• Мэдээлэл байрлах орчны аюулгvй байдлыг хангах
• Мэдээлэл дамжигдах орчны аюулгvй байдлыг хангах

Электрон худалдаа

Электрон худалдааг дотор нь 3 ангилдаг.

· Business to business
· Customer to customer
· Business to customer


Online худалдаа дараах шаардлага хангасан байх ёстой.
· Зорилго, шинэ санаатай байх
· Хэн нэгнийг дуурайхгvй байх
· Вэбд гол анхаарлаа хандуулах
· Eрсeлдeгчдee анхаарах /сул давуу талыг судлах /
· Технологио тодорхойлж сайжруулах
· Бизнес тeлeвлeгee гаргах
· Компаниуд, харилцагчтай хамтран ажиллах тeлeвлeгee гаргах

Электрон худалдааг хэрхэн амжилттай болгох вэ?
· Бараа бvтээгдэхvvн чанартай сайн байх
· Vйлчилгээ кредит картаар хийгддэг байх
· Вэб сайт хурдан байх

Вэбээ хэрхэн тогтвортой ажиллуулах вэ?
· Vзэмжтэй байлгах
· Аялахад тохиромжтой байлгах
· Eдeр бvр шинэчлэх
· Зарлалын самбар ажиллуулах
· Чат бий болгох
· Хуудаснуудын хоорондын холбоог сайжруулах
· Тэмцээн зохиож шагнал урамшуулал eгeх
· Vнэгvй e_mail байрлуулах

ASCII table

PHP болон бусад Вэб програмчлалын хэлvvдийн ялгаа

PHP is a server-side, cross-platform, HTML embedded scripting language.

РНР бол сэрвер талын, платформ хамааралгvй, HTML холилдсон, вэб хэл.

Дээрх тодорхойлолтыг тайлбарлъя.

1. Сэрвер талын -- Бvх РНР кодууд сэрвер дээр байрлах бeгeeд сэрвер дээр eгeгдeл нь гvйцэтгэгдэнэ.

2. Платформ хамааралгvй -- РНР кодыг Unix, Windows NT, Macintosh болон бусад vйлдлийн системтэй сэрвер дээр ажиллуулж болно.

3. HTML холилдсон -- РНР кодыг HTML кодын дотор хольж болно.

4. Вэб хэл -- Вэб хэл нь програмын хэлээс ялгаатай. Вэбийн хэлээр бичсэн програм нь браузэрын туслалцаатайгаар ажилладаг бол програмын хэлээр бичсэн програм eeрee биеэ дааж ажилладаг.

Тэгэхээр РНР бусад вэб хэлээс юугаараа давуутай вэ? Вэб барихад танд байгаа бусад сонголтуудаас дурдвал HTML, CGI, ASP, JSP ба CFML.

1. HTML -- Hyper Text Markup Language

2. CGI -- Common Gateway Interface

3. ASP -- Active Server Pages

4. JSP -- Java Server Pages

5. CFML -- Cold Fusion Markup Language

РНР бусдаасаа хурдан, найдвартай ажилладаг, сурахад хялбар, олон vйлдэл гvйцэтгэдэг, ёрeнхийдee "супер". Тэгэхээр бусад хэлний тухай тайлбарлахгvй бол хангалтгvй сонсогдож байна.

CGI код бичихийн тулд вэбмастер Perl, Python эсвэл C зэрэг хэл мэддэг байх шаардлагатай. Дээрх хэлvvд бол вэб хэл биш, програмын хэл. Програмын хэл сурахад цаг, хeдeлмeр, мeнгe их гарздана. Ёрдee л вэб програм бичихийн тулд бvтэн програмын хэл сурах бол илvv vйлдэл. Хэрвээ вэбээс програмчлал руу шилжих зорилготой байгаа нeхцeлд бол ондоо хэрэг.

HTML хэл бол вэбийг бvтээх хэл болохоос ямар нэг vйлдэл гvйцэтгэх чадваргvй. Иймээс зeвхeн STATIC хуудас хийхэд хэрэглэнэ.

ASP код бичихийн тулд вэбмастер Visual Basic програмын хэлийн VB Script хэл эзэмшсэн байх шаардлагатай. ASP.NET нь вэб программ (web appliction) vvсгэхэд зориулагдсан. Энэ нь ASP (Active Server Pages)-ийн бvх боломжууд дээр нэмж COM (Component Object Model) контролууд ба RAD (Rapid Application Development) технологийг UI (user interface)-жуулж загварчлахад зориулан оруулсан. Мэдээж vvний vр дvнд маш хурдан, eргeн боломжтойгоор вэбийг хeгжvvлэх юм.

JSP бичихэд JAVA програмын хэл мэддэг байх хэрэгтэй Энэ технологи нь Jakarta Tomcat web server-г ашигладаг. Програмчлалын хэрэгслийн хувьд JDK буюу Java Development Kit-г ашигладаг. Энэ нь .jsp eргeтгeлтэй файлыг Tomcat web server Java Run Time Enviromnet буюу JRE-г ашиглан түүнийг боловсруулж үр дүнг web browser-руу илгээдэг. JSP технологийн бусад web програмчлалын технологиудаас

ялгагдах давуу тал нь тэрээр JDK-ийн eндeр боломж бүхий классуудыг ашиглах болон eeр дээрээ Java-ийн сүлжээний технологийг ашиглах бүрэн боломжийг олгож eгдeг

CFML Cold Fusion бол РНР -д дeхeж ирнэ. Сурахад хялбар, HTML холилдсон вэб хэл.

Тагуудыг ашиглаж бичдэгээрээ бусдаасаа ялгаатай.

Тэгэхээр зарим хvн JavaScript-н талаар бодож байж магадгvй. JavaScript хэл бол сэрвер талын бус, хэрэглэгчийн талын вэб хэл. Иймээс бидэнд хэрэгтэй гэж бодохгvй байна. Яагаад гэхээр бид нар гол нь сэрвер талын вэб програм бичих талаар хойшдоо хэлэлцэх болно.

РНР -ын жинхэнэ ид шид нь датабэйстэй холбогдож дата буюу мэдээлэлтэй харьцах. Бусад сэрвер талын вэб хэлvvдээс олон тeрлийн датабэйстэй холбогдож чаддагаараа онцлог.

Доор хэдхэнийг дурдвал:

MySQL

Oracle

Access

SQL

PostgreSQL

mSQL

SyBASE

...

Бусад жишээнээс дурдвал ASP хуудсууд Microsoft Access-тэй харьцдаг бa 2-уулангийх нь ард Microsoft байж байхад РНР бараг бvх тeрлийн датабэйс програмтай холбогдож чаддагаараа давуу.

Java Service Page

Java Service Page-нь Sun Solaris корпорацийн хөгжүүлэн бий болгосон Java програмчлалын технологи дээр үндэслэсэн web програмчлалын хэрэгсэл юм.

Энэ технологи нь Jakarta Tomcat web server-г ашигладаг. Програмчлалын хэрэгслийн хувьд JDK буюу Java Development Kit-г ашигладаг. Энэ нь .jsp өргөтгөлтэй файлыг Tomcat web server Java Run Time Enviromnet буюу JRE-г ашиглан түүнийг боловсруулж үр дүнг web browser-руу илгээдэг.

Tomcat web server өөр нэг онцлог тал нь өөрөө Apache web server-ийн хөгжлийн ондоо нэг хувилбар юм. Өөрөөр хэлбэл Apache технологийг Java технологитой хамтран ашиглах бололцоог олгосон явдал юм.

JSP технологийн бусад web програмчлалын технологиудаас

ялгагдах давуу тал нь тэрээр JDK-ийн өндөр боломж бүхий классуудыг ашиглах болон өөр дээрээ Java-ийн сүлжээний технологийг ашиглах бүрэн боломжийг олгож өгдөг. JSP кодыг *.jsp өрөгөтгөлтэй файлд хадгалах бөгөөд ASP-ийн tag-ийг хэрэглэдэггүй мөн PHP-ын tag-г хэрэглэдэггүй, шууд бичдэг. Server үүнийг java код хэмээн таньж түүнийг compiler-т илгээж үр дүнг browser-т илгээдэг. ASP, PHP-ийн адил код нь сервер дээр боловсруулагдаж хэрэглэгч рүү илгээгддэг. Иймээс хэрэглэгч browser дээрээс кодыг харах боломжгүй байдаг. Хамгийн гол давуу чанар нь Java технологийн хэрэгжилт бөгөөд Oracle, PostgreSql, Tyrix, MySql баазуудтай болон аль ч төрлийн ODBC холболт хийсэн баазруу холбогдож чаддаг. Гэхдээ энэ бүх боломжийг JSP ямар ч өөрчлөлтгүйгээр JDBC-г бүрэн авч ашигладаг.

JSP examples :

1. first.jsp

${15/5} // үр дүнд browser-т 3-г хэвлэнэ.

2. panel.tag

<%@ attribute name="color" %>

<%@ attribute name="bgcolor" %>

<%@ attribute name="title" %>

${title}

3. thrd.jsp

<%@ taglib prefix="tags" tagdir="/WEB-INF/tags" %>

Second panel.

Second panel.

Second panel.

Second panel.

Энд panel.tag file-д өөрийн гэсэн tag-г тодорхойлж түүнийгээ ene.jsp хуудсанаас <%@ %> tag-ын тусламжтай tags гэсэн folder дахь бүх tag file-ийг import хийж түүнийгээ ашигласан байна. Мөн өөр нэг давуу тал нь өөрийн үүсгэсэн tag-д аргумент дамжуулах боломж юм.

JSP-Cookies

Cookie нь вэб серверээс клиент руу өгөгдлийг маш бага хэмжээгээр явуулж байдаг. Cookie нь вэбээр аялах үед үүссэн клиент дээрх мэдээллийн нэг хэсэг бөгөөд text төрлийн багахан файл юм. Мөн клиент дээр хадгалагдсан бага хэмжээний өгөгдлийг ашиглан урьд нь хандаж байсан сайтыг таних. Cookie – хэрэглэгчийн browser дээр ямар нэгэн хувьсагчийг үлдээх үйлдлийг хэлнэ.

Хувьсагч нь тодорхой утгатай эсвэл утгагүй байж болно.

cookie тодорхой хугацааны дараа арилдаг байж болно.

Вэб сайт дээр ямар нэгэн өгөгдөл гарч ирэхээс өмнө Setcookie дуудагдсан байх ёстой.

Cookie class

JSP cookie нь javax.servlet.http.Cookie class-ийн нэг обьект юм. Энэ класс нь coolie-г үүсгэдэг. Мэдээллийг бага багаар вэб браусер луу явуулж тэндээ хандгалан дараа нь сервер луу буцаан илгээдэг.

Internet Information Server

IIS-ийг хэрэглэхийн тулд ASP.NET-ийг суулгахаасаа eмнe IIS-ийг суулгах шаардлагатай. IIS-ийг Windows 2000 Professional, Windows XP Professional, Windows Server 2003 зэрэг аль ч vйлдлийн систем дээр суулгаж болно. Учир нь дээрхи vйлдлийн системvvд дээр IIS-ийг хэрэглэхэд онцын ялгаагvй юм. Windows XP дээр IIS 5.1-ийг суулгах болон Windows Server 2003 дээр IIS 6.0-ийг суулгах нь хоорондоо онц ялгаагvй бeгeeд харин Windows 2000 дээр IIS 5.0-ийг суулгах нь дээрхи хоёроос ялгаатай юм.

Гэхдээ суулгах сонголтууд нь ерeнхийдee адилхан байдаг боловч бeглeх хvснэгтvvдийн харагдах байдлаараа ондоо байдаг.
Суулгах vед гарч ирэх сонголтуудыг та eeрчлeх шаардлагагvй байж болох ба суулгах процессын хэсэг болох сонголтууд цаанаасаа тодорхойлогдсон байх болно.

IIS компонентийн ихэнх файлууд нь таны суулгасан хатуу дискны \WinNT\system32\inetsrv\ хавтасруу суудаг. Харин та бусад файлуудыг сонирхож байвал \InetPub хавтсыг сонирхоорой. Энэ хавтас болон тvvний доторхи дэд хавтаснуудад вэб хуудасны файлууд бичигддэг.

InetPub хавтсыг нээснээр та дараах дэд хавтаснуудыг харах болно.

\iissamples\homepage – ASP хуудасны тvгээмэл жишээнvvд энд агуулагдана.

\iissamples\sdk – Ямар нэг жишээн дээр тайлбарласан ASP объект болон компонентvvдийг ашигласан тvгээмэл жишээнvvд уг директорт болон vvний дэд директоруудад агуулагдана.

\scripts – хоосон директор. Уг директорт ASP.NET дээр бичсэн програмуудаа хадгалж болно.

\webpub – хоосон директор. Энэ нь тусгай зориулалтын виртуал директор юм. Зeвхeн Windows 2000 Professional Edition суулгасан vед л уг директор vvсдэг гэдгийг мэдэхэд илvvдэхгvй.

\wwwroot – таны вэб хуудасны эхлэл хуудас хадгалагдана.

\ftproot, \mailroot, \nntproot – FTP ашигласан вэб хуудасны эхлэл хуудас хадгалагдана.

Windows-ийн зарим хувилбаруудыг ашиглах vед \Adminscripts директор vvсдэг.

IIS-тэй ажиллах

IIS, Web Server-ийн програмийг суулган ажиллахдаа удирдлага болон тохиргоонуудын талаар зайлшгvй мэдэж байх шаардлагатай.

IIS-ийн зарим хувилбарт хэрэглэгчийн Microsoft Management Console (MMC), Personal Web Server (PWS) хэмээх хоёр янзын интерфейс байдаг.

Microsoft Management Console (MMC)

MMC-ийн хамгийн чухал хэсэг болох удирдлагын vндсэн интерфейсийг ашиглан бvх тeрлийн vйлчилгээг компьютер дээрээ суулгаж болно. Ингэснээр та IIS-ийг ашиглах боломжтоой боллоо. Үнэн хэрэгтээ vvнийг ашиглах нь удирдлагын бусад vйлчилгээтэй ижил тeсeeтэй. MMC нь Windows 2000-аас хойшхи хувилбарууд болон хуучин Windows Server vйлдлийн системvvд дээр байдаг.

Хэрэв та удирдлагын vйлчилгээг ашиглахыг хvсэж байвал vvнд зориулсан ‘snap in’-ийг нэмж суулгах хэрэгтэй. Та хэдийд ч Start | Control Panel | Administrative Tools | Internet Services Manager-рvv орон IIS-ийг тохируулж болно.

Вэб сервэр дээрхи директорийн тохиргоо

ASP.NET-ийг суулгахын eмнe IIS-ийн ажиллагааг зогсоох шаардлагатай. Ийм учраас ASP.NET хуудсыг ажиллуулах vед хуудаснууд чинь хаана байрлаж байгаа, мэдээлэл хадгалах эрхтэй эсэхээ мэдэж байх хэрэгтэй. Энэ нь IIS-ээр удирдагдаж байгаа бол одоо доорхийг анхаарцгаая.

Одоо vед олон броузэрvvд нь хангалттай дэвшилтэд хvрсэн болохоор таны компьютерийн хард дискэн дээр байгаа хуудас болон файлуудыг шалгах болон тэдгээрийг байрлуулахад та хэрэглэж болно. Жишээ нь броузэр ажиллаж эхлэхэд вэб хуудасны (эсвэл eeр файлын) физик хаягаар, эсвэл C:\My Documents\mywebpage.html зэрэг хаягаар вэб хуудсыг дэлгэцэнд харуулдаг. Хэдий тийм боловч энэ нь жинхэнэ вэб хуудас биш юм.

Нэгдvгээрт, вэб хуудас нь дамжихдаа HTTP протоколийг ашигладаг. http:// буюу URL хэлбэрээр бичигдэсэн хvсэлт HTTP протоколоор дамждаг. C:\My Documents\mywebpage.html хvсэлт тавихад таны броузэр HTTP протоколыг ашиглахгvй бeгeeд энэ аргаар вэб хуудасныхаа файлыг хvлээж авч чадахгvй. HTTP-ийн талаар 2-р бvлэгт vзсэн билээ.

Хоёрдугаарт, файлын байрлалыг анхааралдаа авах хэрэгтэй. C:\My Documents\mywebpage.html гэдэг нь mywebpage.html хуудсыг компьютерийн чинь C хатууд дискний My Documents хавтаснаас броузэр ажиллуулж байна гэдгийг ялгаж харах хэрэгтэй. Сvлжээний орчинд хоёр болон тvvнээс олон компьютерvvд холбогдож буй учраас дээрхи маягаар вэб сервэрээс мэдээллийг авч чадахгvй.

Хэдий тийм боловч хэрэглэгч зарим вэб сервэр дээрээс (HTTP протоколоор) вэб хуудас хvлээж авч байхад тухайн вэб сервэрийн хатуу дискэн дээрхи мэдээллийг дээрхи хаягаар хvлээж авах тохиолдол байдаг. Үнэн хэрэгтээ мэдээлэл хоорондын чухал харилцаа холбоо болох вэб хуудсыг бvрдvvлж буй файлийн физик хаяг URL-д eгeгддeг.

Виртуал хавтас

URL болон физик хаягууд хэрхэн ажилладаг вэ? Таны вэб хуудасны бvтэц тусгагдсан вэб сервис компьютер дээр хоёрдугаар хавтасны бvтэц vvсч байгаагаар энэ нь ажиллана. Вэб сервэр дээрхи Window Explorer-ийг нээх vед юу гарч ирж байгаа нь “эхний директорийн бvтэц” юм. Эдгээр хавтаснууд нь физик хавтаснуудаар танигддаг. Жишээлбэл C:\My Documents хавтас бол физик хавтас юм.

Вэб хуудасны бvтэц дээр тусгагдсан нэг зvйл бол “хоёрдугаар директорийн бvтэц” юм. Энэ нь дотроо виртуал директорийн шатлалыг багтаадаг. Виртуал директоруудыг vvсгэх, мeн виртуал диреторуудын хоорондох харилцаа холбоо болон физик (бодит) директоруудыг байрлуулахад бид вэб сервэрийг ашигладаг.

Та виртуал директорууд vvсгэж байх vед директорын тухай ойлголтыг бодох хэрэггvй юм. Үvний оронд зeвхeн вэб сервэр дээр байгаа физик директорт нэр eгeх тухай л бодох хэрэгтэй. Вэб сервэр дээр байгаа физик директорт багтсан вэб хуудсанд хэрэглэгч хандах vед тэнд физик директорын нэрийг eгeхийн оронд физик директорын ‘nickname’-ийг ашиглах хэрэгтэй.

Code Search Engine

Мэдээллийн технологийн чиглэлээр сурч, сонирхон судалж буй та бvхний eмнe ямар нэг асуудал тохиолдож байгаа бол доорх сайтнаас туслалцаа авах болов уу гэсэн vvднээс ганц хоёр хаяг бичлээ. та бvхэнд амжилт хvсье.

http://www.koders.com/
http://www.google.com/codesearch